Xử lý hành vi xâm phạm nhãn hiệu thường trở nên khó giải quyết khi các bên tranh luận về kết luận nhưng chưa thống nhất được nguồn gốc và mốc thời gian của sự việc. Khi phát hiện dấu hiệu nghi xâm phạm nhãn hiệu, cần xác định phạm vi quyền được bảo hộ, mức độ tương tự và hàng hóa/dịch vụ bị sử dụng trước khi lựa chọn biện pháp dân sự, hành chính hoặc biện pháp khác.
Tách cảm xúc khỏi dữ kiện
Không phải mọi hành vi dùng từ giống nhãn hiệu đều là xâm phạm. Nội dung này giúp xác định yêu cầu nào có căn cứ và yêu cầu nào cần bổ sung chứng cứ. Cần so sánh tổng thể dấu hiệu, hàng hóa/dịch vụ và khả năng gây nhầm lẫn. Khi thương lượng không thành, đây sẽ là một trong những điểm cần trình bày rõ trong đơn và tại quá trình giải quyết.
Đừng vội kết luận từ tên gọi của thủ tục. Cần nhìn vào bản chất quan hệ, tình trạng hiện tại và quyền của từng người. Hai hồ sơ có tên giống nhau vẫn có thể được xử lý khác nếu nguồn gốc hoặc thời điểm phát sinh không giống nhau.
Khung pháp luật áp dụng
Các văn bản nền tảng nên được đối chiếu gồm:
- Luật Sở hữu trí tuệ và các luật sửa đổi, trong đó Luật 131/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/04/2026.
- Các văn bản hướng dẫn về xác lập, duy trì và bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp, quyền tác giả đang có hiệu lực.
- Các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên khi vụ việc có yếu tố nước ngoài.
Tên luật chỉ là điểm bắt đầu; với thủ tục cụ thể, nghị định, thông tư và quy định chuyên ngành mới quyết định nhiều chi tiết thực hiện.
Xác định đúng yêu cầu cần bảo vệ
Chứng cứ vi phạm phải được thu thập hợp pháp và lưu được nguồn, thời điểm. Nếu có tài liệu trái nhau, nên lập bảng đối chiếu theo ngày phát sinh thay vì lựa chọn tài liệu có lợi cho mình.
Thư cảnh báo, yêu cầu xử lý hành chính, khởi kiện dân sự hoặc kiểm soát biên giới có thể phù hợp tùy vụ việc. Nội dung này giúp xác định yêu cầu nào có căn cứ và yêu cầu nào cần bổ sung chứng cứ.
Thu thập chứng cứ theo dòng thời gian
Một bộ hồ sơ dễ kiểm tra không nhất thiết phải dày. Quan trọng hơn là mỗi tài liệu có vai trò rõ ràng và các thông tin chính không mâu thuẫn nhau.
- Văn bằng bảo hộ: dùng để giúp phân biệt giữa thông tin thực tế và giả định của các bên; nên giữ bản gốc để xuất trình khi được yêu cầu.
- Mẫu hàng hóa/ảnh chụp/chứng cứ mua hàng: dùng để đối chiếu tư cách và dữ kiện gốc; cần kiểm tra đủ trang, chữ ký và dấu nếu có.
- Thông tin chủ thể vi phạm: dùng để kiểm tra sự thống nhất giữa thông tin kê khai và hồ sơ; cần kiểm tra đủ trang, chữ ký và dấu nếu có.
- Tài liệu thiệt hại/doanh thu nếu yêu cầu bồi thường: dùng để chứng minh một mắt xích quan trọng của sự việc; cần kiểm tra đủ trang, chữ ký và dấu nếu có.
Nếu một giấy tờ có thông tin khác với giấy tờ còn lại, nên ghi chú nguyên nhân và chuẩn bị tài liệu giải thích.
Từ thương lượng đến tố tụng
- Bước 1: Xác minh quyền và hành vi. Cần ghi lại ngày thực hiện để kiểm soát các thời hạn liên quan.
- Bước 2: Cố định chứng cứ. Nếu cơ quan yêu cầu bổ sung, chỉ bổ sung đúng phần còn thiếu và giải trình rõ.
- Bước 3: Chọn biện pháp phù hợp. Hoàn tất nội dung này rồi mới chuyển sang phần phụ thuộc tiếp theo.
- Bước 4: Theo dõi việc chấm dứt, thu hồi hàng và bồi thường nếu có. Nếu xuất hiện dữ kiện trái nhau, cần xử lý mâu thuẫn trước khi tiếp tục.
Nếu cơ quan tiếp nhận yêu cầu bổ sung, nên đối chiếu đúng nội dung yêu cầu và tránh nộp thêm tài liệu không liên quan.
Điểm cần thận trọng trong quá trình tranh chấp
Một rủi ro khá phổ biến là gửi tố cáo khi chưa chắc quyền còn hiệu lực. Khi thấy dấu hiệu này, cần dừng bước tiếp theo để đánh giá hậu quả. Việc xử lý vội có thể làm mất thêm lựa chọn pháp lý.
Cũng cần tránh việc tự ý thu giữ hàng của bên khác. Nếu có bên thứ ba liên quan, nên làm rõ quyền của họ trước khi quyết định. Việc xử lý vội có thể làm mất thêm lựa chọn pháp lý.
Nhiều hồ sơ phát sinh vướng mắc vì không mua mẫu/chụp chứng cứ có nguồn. Nếu đã phát sinh, ưu tiên bảo toàn chứng cứ trước khi xử lý tiếp. Một biên bản ngắn nhưng đúng thời điểm thường có giá trị hơn nhiều lời giải thích sau này.
Một điểm khác đáng lưu ý là đòi bồi thường nhưng không chứng minh thiệt hại. Cách phòng ngừa là kiểm tra vấn đề này trước thời điểm ký hoặc nộp hồ sơ. Một biên bản ngắn nhưng đúng thời điểm thường có giá trị hơn nhiều lời giải thích sau này.
Một bộ hồ sơ tốt trông như thế nào?
- Đã có và kiểm tra văn bằng bảo hộ chưa?
- Nội dung “Không phải mọi hành vi dùng từ giống nhãn hiệu đều là xâm phạm.” đã có tài liệu chứng minh chưa?
- Rủi ro “gửi tố cáo khi chưa chắc quyền còn hiệu lực” đã được loại trừ hoặc có phương án xử lý chưa?
- Sau bước “theo dõi việc chấm dứt, thu hồi hàng và bồi thường nếu có” còn phải cập nhật, đăng ký, kê khai hoặc thi hành việc gì khác không?
Danh sách này giúp phát hiện sớm lỗ hổng hồ sơ, nhất là khi nhiều người cùng tham gia.
Kết luận
Khi xử lý xử lý hành vi xâm phạm nhãn hiệu, càng tách rõ dữ kiện, căn cứ và bước thực hiện thì càng ít phải sửa hồ sơ về sau. Nếu phần quyết định vẫn còn tranh cãi hoặc thiếu chứng cứ gốc, nên làm rõ trước khi phát sinh thêm nghĩa vụ tài chính hoặc cam kết với bên khác.
