Đối với chia tài sản chung vợ chồng khi ly hôn, câu hỏi hữu ích nhất ở giai đoạn đầu là: cần chứng minh điều gì và tài liệu nào đang chứng minh được điều đó? Tài sản chung khi ly hôn được giải quyết theo nguyên tắc của Luật Hôn nhân và Gia đình, có tính đến công sức đóng góp, hoàn cảnh, lỗi liên quan quyền nghĩa vụ vợ chồng và quyền lợi chính đáng của mỗi bên.
Câu hỏi đầu tiên không phải là ‘ai đúng?’
Trước hết phải phân loại tài sản chung và tài sản riêng. Đây là dữ kiện cần gắn với chứng cứ, vì cơ quan giải quyết không thể chỉ dựa vào lời khẳng định của một bên. Tài sản đứng tên một người chưa chắc là tài sản riêng. Nếu có tài liệu trái nhau, nên lập bảng đối chiếu theo ngày phát sinh thay vì lựa chọn tài liệu có lợi cho mình.
Với hồ sơ có nhiều giấy tờ, nên chọn một tài liệu làm ‘mốc’ rồi kiểm tra các tài liệu còn lại có thống nhất về tên, số, ngày và đối tượng hay không. Những chỗ lệch nhau cần được giải thích trước khi nộp.
Căn cứ pháp luật
Các văn bản nền tảng nên được đối chiếu gồm:
- Luật Hôn nhân và Gia đình 2014.
- Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 và các sửa đổi, bổ sung đang có hiệu lực.
- Bộ luật Dân sự 2015 đối với tài sản, nghĩa vụ và các quan hệ dân sự có liên quan.
Nếu văn bản đã được sửa nhiều lần, nên đọc bản hợp nhất hoặc tra điều khoản sửa đổi tương ứng thay vì đọc bản gốc riêng lẻ.
Điều gì cần được chứng minh?
Nợ và nghĩa vụ tài sản cần được xác định riêng với việc chia tài sản. Đây là dữ kiện cần gắn với chứng cứ, vì cơ quan giải quyết không thể chỉ dựa vào lời khẳng định của một bên.
Tài sản là doanh nghiệp, cổ phần, quyền sử dụng đất hoặc tài sản hình thành từ nguồn tiền pha trộn cần chứng cứ nguồn gốc. Nếu có tài liệu trái nhau, nên lập bảng đối chiếu theo ngày phát sinh thay vì lựa chọn tài liệu có lợi cho mình.
Các tài liệu nên ưu tiên
Với hồ sơ nhiều nguồn, nên đánh số tài liệu và lập một danh mục ngắn. Cách này giúp tránh tình trạng nộp thiếu bản quan trọng nhưng lại có nhiều bản trùng.
- Giấy tờ quyền sở hữu/quyền sử dụng: dùng để hỗ trợ cơ quan xử lý xác minh nội dung được trình bày; cần xác minh nguồn nếu tài liệu do người khác chuyển lại.
- Chứng từ nguồn tiền: dùng để giúp phân biệt giữa thông tin thực tế và giả định của các bên; cần xác minh nguồn nếu tài liệu do người khác chuyển lại.
- Hợp đồng vay/nợ: dùng để đối chiếu tư cách và dữ kiện gốc; nên giữ bản gốc để xuất trình khi được yêu cầu.
- Tài liệu định giá và đóng góp: dùng để kiểm tra sự thống nhất giữa thông tin kê khai và hồ sơ; nên giữ bản gốc để xuất trình khi được yêu cầu.
Tài liệu do bên đối lập cung cấp cũng nên được lưu nguyên trạng vì có thể trở thành căn cứ quan trọng.
Lộ trình giải quyết phù hợp
- Bước 1: Lập danh mục tài sản/nợ. Nên lưu biên nhận, văn bản hoặc chứng từ thể hiện kết quả đã thực hiện.
- Bước 2: Phân loại nguồn gốc. Nếu có đại diện, phải rà lại phạm vi ủy quyền ở chính bước này.
- Bước 3: Định giá và đề xuất phương án chia. Cần ghi lại ngày thực hiện để kiểm soát các thời hạn liên quan.
- Bước 4: Thỏa thuận hoặc yêu cầu Tòa án giải quyết. Nếu cơ quan yêu cầu bổ sung, chỉ bổ sung đúng phần còn thiếu và giải trình rõ.
Không nên bỏ biên nhận hoặc mã hồ sơ; đây là căn cứ quan trọng để kiểm tra tiến độ và thời điểm đã nộp.
Rủi ro khi tự xử lý bằng hành động thực tế
Một rủi ro khá phổ biến là chỉ dựa vào tên trên giấy chứng nhận. Không nên dùng giấy tờ lập sau để che lấp một sự kiện đã xảy ra. Một biên bản ngắn nhưng đúng thời điểm thường có giá trị hơn nhiều lời giải thích sau này.
Cũng cần tránh việc tẩu tán tài sản. Tốt nhất nên ghi rõ phương án xử lý ngay trong thỏa thuận hoặc hồ sơ. Một biên bản ngắn nhưng đúng thời điểm thường có giá trị hơn nhiều lời giải thích sau này.
Nhiều hồ sơ phát sinh vướng mắc vì không kê khai nợ chung. Khi thấy dấu hiệu này, cần dừng bước tiếp theo để đánh giá hậu quả. Một biên bản ngắn nhưng đúng thời điểm thường có giá trị hơn nhiều lời giải thích sau này.
Một điểm khác đáng lưu ý là không chứng minh tài sản riêng đã nhập vào khối chung hay chưa. Nếu có bên thứ ba liên quan, nên làm rõ quyền của họ trước khi quyết định. Một biên bản ngắn nhưng đúng thời điểm thường có giá trị hơn nhiều lời giải thích sau này.
Chuẩn bị cho khả năng hòa giải hoặc xét xử
- Đã có và kiểm tra giấy tờ quyền sở hữu/quyền sử dụng chưa?
- Nội dung “Trước hết phải phân loại tài sản chung và tài sản riêng.” đã có tài liệu chứng minh chưa?
- Rủi ro “chỉ dựa vào tên trên giấy chứng nhận” đã được loại trừ hoặc có phương án xử lý chưa?
- Sau bước “thỏa thuận hoặc yêu cầu Tòa án giải quyết” còn phải cập nhật, đăng ký, kê khai hoặc thi hành việc gì khác không?
Nếu phần quan trọng nhất vẫn chỉ dựa vào lời nói, hồ sơ chưa thực sự sẵn sàng.
Tóm tắt
Điểm quan trọng của chia tài sản chung vợ chồng khi ly hôn là chứng minh đúng điều cần chứng minh và đi đúng trình tự. Nếu còn mâu thuẫn về quyền, thời hiệu, thẩm quyền hoặc hiệu lực giấy tờ, nên xử lý riêng điểm đó trước khi đưa ra quyết định cuối cùng.
