Công nhận và cho thi hành bản án dân sự nước ngoài tại Việt Nam nhìn qua có vẻ là một thủ tục hồ sơ, nhưng kết quả phụ thuộc nhiều vào việc xác định đúng trường hợp áp dụng và giấy tờ chứng minh. Bản án dân sự của Tòa án nước ngoài không tự động được cưỡng chế thi hành tại Việt Nam. Trong nhiều trường hợp phải được Tòa án Việt Nam công nhận và cho thi hành theo Bộ luật Tố tụng dân sự, điều ước quốc tế và nguyên tắc có đi có lại.
Nên bắt đầu từ đâu?
Phải xác định bản án thuộc loại có thể yêu cầu công nhận. Điểm này ảnh hưởng trực tiếp đến việc hồ sơ có đúng thủ tục hay phải chuyển sang một thủ tục khác. Thời hạn nộp đơn và cơ quan tiếp nhận cần kiểm tra. Nếu chưa làm rõ nội dung này, việc nộp hồ sơ sớm thường không giúp rút ngắn thời gian.
Trước khi xử lý, nên lập một dòng thời gian ngắn: sự việc bắt đầu khi nào, ai tham gia, giấy tờ nào đã ký và hiện mong muốn kết quả gì. Chỉ cần xác định sai một mốc hoặc sai tư cách của người tham gia là hướng giải quyết có thể lệch.
Khung pháp lý đang áp dụng
Các văn bản nền tảng nên được đối chiếu gồm:
- Bộ luật Dân sự 2015.
- Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 và các sửa đổi, bổ sung đang có hiệu lực.
- Luật Thi hành án dân sự và văn bản hướng dẫn nếu nội dung liên quan đến giai đoạn thi hành bản án, quyết định.
Khi tra cứu, cần ưu tiên văn bản hợp nhất hoặc phiên bản đã cập nhật sửa đổi, đồng thời kiểm tra ngày có hiệu lực.
Những điều kiện cần kiểm tra
Tòa án Việt Nam xem xét các căn cứ từ chối luật định chứ không xét xử lại toàn bộ nội dung. Nên kiểm tra trên giấy tờ gốc trước khi điền biểu mẫu hoặc đặt lịch nộp.
Giấy tờ nước ngoài phải đáp ứng yêu cầu hợp pháp hóa/dịch thuật nếu không được miễn. Khi cơ quan tiếp nhận yêu cầu bổ sung, đây thường là một trong những nội dung cần đối chiếu lại.
Hồ sơ nên chuẩn bị theo nhóm
Tài liệu nên được chia theo mục đích chứng minh thay vì để lẫn trong một tập hồ sơ. Việc phân nhóm giúp nhìn ra ngay giấy nào dùng để chứng minh chủ thể, giấy nào xác định đối tượng và giấy nào ghi nhận diễn biến.
- Bản án/quyết định nước ngoài: dùng để đối chiếu tư cách và dữ kiện gốc; không nên tự sửa, tẩy xóa hoặc ghi chú lên bản gốc.
- Xác nhận hiệu lực nếu cần: dùng để kiểm tra sự thống nhất giữa thông tin kê khai và hồ sơ; không nên tự sửa, tẩy xóa hoặc ghi chú lên bản gốc.
- Tài liệu tống đạt/tham gia tố tụng: dùng để chứng minh một mắt xích quan trọng của sự việc; không nên tự sửa, tẩy xóa hoặc ghi chú lên bản gốc.
- Bản dịch và hợp pháp hóa theo quy định: dùng để làm căn cứ xác định quyền, nghĩa vụ hoặc thời điểm phát sinh; không nên tự sửa, tẩy xóa hoặc ghi chú lên bản gốc.
Các bản scan nên được đặt tên theo ngày và loại giấy tờ để dễ đối chiếu khi cần bổ sung.
Trình tự thực hiện thực tế
- Bước 1: Kiểm tra điều ước/căn cứ áp dụng. Hoàn tất nội dung này rồi mới chuyển sang phần phụ thuộc tiếp theo.
- Bước 2: Chuẩn hóa hồ sơ. Nếu xuất hiện dữ kiện trái nhau, cần xử lý mâu thuẫn trước khi tiếp tục.
- Bước 3: Nộp yêu cầu. Nên lưu biên nhận, văn bản hoặc chứng từ thể hiện kết quả đã thực hiện.
- Bước 4: Sau khi được công nhận thì chuyển sang thi hành án tại Việt Nam. Nếu có đại diện, phải rà lại phạm vi ủy quyền ở chính bước này.
Khung này có thể điều chỉnh theo hồ sơ thực tế; điều quan trọng là không bỏ qua bước kiểm tra điều kiện trước khi nộp.
Điểm dễ làm hồ sơ bị trả lại
Một rủi ro khá phổ biến là nộp quá thời hạn. Nếu đã phát sinh, ưu tiên bảo toàn chứng cứ trước khi xử lý tiếp. Việc xử lý vội có thể làm mất thêm lựa chọn pháp lý.
Cũng cần tránh việc bản án chưa có hiệu lực. Cách phòng ngừa là kiểm tra vấn đề này trước thời điểm ký hoặc nộp hồ sơ. Việc xử lý vội có thể làm mất thêm lựa chọn pháp lý.
Nhiều hồ sơ phát sinh vướng mắc vì tống đạt ở nước ngoài không bảo đảm quyền tham gia tố tụng. Không nên dùng giấy tờ lập sau để che lấp một sự kiện đã xảy ra. Việc xử lý vội có thể làm mất thêm lựa chọn pháp lý.
Một điểm khác đáng lưu ý là giấy tờ chưa hợp thức. Tốt nhất nên ghi rõ phương án xử lý ngay trong thỏa thuận hoặc hồ sơ. Việc xử lý vội có thể làm mất thêm lựa chọn pháp lý.
Cách tự rà trước khi nộp
- Đã có và kiểm tra bản án/quyết định nước ngoài chưa?
- Nội dung “Phải xác định bản án thuộc loại có thể yêu cầu công nhận.” đã có tài liệu chứng minh chưa?
- Rủi ro “nộp quá thời hạn” đã được loại trừ hoặc có phương án xử lý chưa?
- Sau bước “sau khi được công nhận thì chuyển sang thi hành án tại Việt Nam” còn phải cập nhật, đăng ký, kê khai hoặc thi hành việc gì khác không?
Nếu còn một câu chưa trả lời được, nên coi đó là điểm cần xác minh trước khi đi tiếp.
Kết luận
Công nhận và cho thi hành bản án dân sự nước ngoài tại Việt Nam sẽ dễ kiểm soát hơn khi đi đúng thứ tự: hiểu bản chất, kiểm tra điều kiện, chuẩn hóa chứng cứ rồi mới thực hiện thủ tục. Hồ sơ có nhiều người cùng quyền, giấy tờ cũ mâu thuẫn hoặc tài sản đang bị ràng buộc nên được rà kỹ trước khi ký hoặc nộp.
