Hủy bỏ hợp đồng do vi phạm không chỉ là câu chuyện về quyền lợi; người thực hiện còn phải tuân thủ đúng trình tự và nghĩa vụ đi kèm. Hủy bỏ hợp đồng là chế tài làm hợp đồng không có hiệu lực từ thời điểm giao kết theo hậu quả luật định, và chỉ áp dụng khi có căn cứ pháp luật hoặc thỏa thuận.
Quyền lợi được pháp luật bảo vệ đến đâu?
Cần phân biệt hủy bỏ với đơn phương chấm dứt. Cơ quan có thẩm quyền sẽ xem cả căn cứ quyền lẫn cách người yêu cầu đã thực hiện nghĩa vụ của mình. Vi phạm phải thuộc căn cứ đã thỏa thuận hoặc vi phạm nghiêm trọng/cơ bản theo luật áp dụng. Không nên tự thực hiện biện pháp xâm phạm quyền của người khác chỉ để bảo vệ quyền của mình.
Khi có nhiều người liên quan, nên lập sơ đồ chủ thể và ghi rõ ai có quyền ký, ai chỉ là người cung cấp thông tin, ai có lợi ích có thể bị ảnh hưởng. Đây là bước đơn giản nhưng thường phát hiện được vấn đề rất sớm.
Căn cứ pháp lý
Các văn bản nền tảng nên được đối chiếu gồm:
- Bộ luật Dân sự 2015.
- Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 và các sửa đổi, bổ sung đang có hiệu lực.
- Luật Thi hành án dân sự và văn bản hướng dẫn nếu nội dung liên quan đến giai đoạn thi hành bản án, quyết định.
Các bài viết tham khảo chỉ nên dùng để định hướng từ khóa tra cứu; căn cứ cuối cùng vẫn phải là văn bản chính thức.
Những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến quyền
Bên hủy phải thông báo, nếu không có thể phát sinh trách nhiệm. Nếu bên còn lại không hợp tác, cần chuyển từ trao đổi miệng sang văn bản để giữ bằng chứng.
Các bên hoàn trả cho nhau những gì đã nhận theo cơ chế luật định. Cơ quan có thẩm quyền sẽ xem cả căn cứ quyền lẫn cách người yêu cầu đã thực hiện nghĩa vụ của mình.
Tài liệu nên giữ ngay từ đầu
Mỗi tài liệu nên trả lời một câu hỏi cụ thể trong hồ sơ. Nếu không biết giấy tờ dùng để chứng minh điều gì, có thể nó chưa phải tài liệu cần ưu tiên.
- Hợp đồng: dùng để làm căn cứ xác định quyền, nghĩa vụ hoặc thời điểm phát sinh; cần kiểm tra đủ trang, chữ ký và dấu nếu có.
- Điều khoản về hủy: dùng để hỗ trợ cơ quan xử lý xác minh nội dung được trình bày; cần kiểm tra đủ trang, chữ ký và dấu nếu có.
- Chứng cứ vi phạm: dùng để giúp phân biệt giữa thông tin thực tế và giả định của các bên; cần kiểm tra đủ trang, chữ ký và dấu nếu có.
- Thông báo hủy: dùng để đối chiếu tư cách và dữ kiện gốc; nên lưu bản scan rõ nét kèm ngày nhận.
Khi phải nộp bản chính, nên chụp hoặc scan lại trước để còn bộ hồ sơ theo dõi.
Cách thực hiện quyền đúng trình tự
- Bước 1: Xác định căn cứ. Hoàn tất nội dung này rồi mới chuyển sang phần phụ thuộc tiếp theo.
- Bước 2: Đánh giá hậu quả. Nếu xuất hiện dữ kiện trái nhau, cần xử lý mâu thuẫn trước khi tiếp tục.
- Bước 3: Thông báo hủy. Nên lưu biên nhận, văn bản hoặc chứng từ thể hiện kết quả đã thực hiện.
- Bước 4: Yêu cầu hoàn trả/bồi thường. Nếu có đại diện, phải rà lại phạm vi ủy quyền ở chính bước này.
Nếu có nhiều cơ quan cùng tham gia, nên ghi rõ hồ sơ nào đi trước và hồ sơ nào chỉ nộp sau khi đã có kết quả bước trước.
Điều nên tránh
Một rủi ro khá phổ biến là hủy chỉ vì không còn muốn thực hiện. Nếu đã phát sinh, ưu tiên bảo toàn chứng cứ trước khi xử lý tiếp. Càng để kéo dài, khả năng phát sinh thêm nghĩa vụ hoặc tranh chấp càng cao.
Cũng cần tránh việc không thông báo. Cách phòng ngừa là kiểm tra vấn đề này trước thời điểm ký hoặc nộp hồ sơ. Càng để kéo dài, khả năng phát sinh thêm nghĩa vụ hoặc tranh chấp càng cao.
Nhiều hồ sơ phát sinh vướng mắc vì nhầm hủy với chấm dứt. Không nên dùng giấy tờ lập sau để che lấp một sự kiện đã xảy ra. Càng để kéo dài, khả năng phát sinh thêm nghĩa vụ hoặc tranh chấp càng cao.
Một điểm khác đáng lưu ý là tự thu hồi tài sản trái quy định. Tốt nhất nên ghi rõ phương án xử lý ngay trong thỏa thuận hoặc hồ sơ. Càng để kéo dài, khả năng phát sinh thêm nghĩa vụ hoặc tranh chấp càng cao.
Khi cần yêu cầu cơ quan có thẩm quyền can thiệp
- Đã có và kiểm tra hợp đồng chưa?
- Nội dung “Cần phân biệt hủy bỏ với đơn phương chấm dứt.” đã có tài liệu chứng minh chưa?
- Rủi ro “hủy chỉ vì không còn muốn thực hiện” đã được loại trừ hoặc có phương án xử lý chưa?
- Sau bước “yêu cầu hoàn trả/bồi thường” còn phải cập nhật, đăng ký, kê khai hoặc thi hành việc gì khác không?
Sau khi rà xong, chỉ nên tiến hành khi các điểm quyết định đã có tài liệu hỗ trợ.
Kết luận
Đối với hủy bỏ hợp đồng do vi phạm, một hồ sơ tốt cần trả lời được ba câu hỏi: căn cứ quyền ở đâu, tài liệu nào chứng minh và bước tiếp theo thuộc thẩm quyền của ai. Đây là cách thực tế hơn so với việc chỉ dựa vào một mẫu hồ sơ có sẵn.
